**صحیفه سجادیه**

 التزام به عمل
اصل «التزام به عمل» يكي ديگر از اصول تربيتي صحيفه سجاديه است. اين اصل، مباني زيادي دارد كه «كمال خواهي» يكي از آنهاست. برابر اين ويژگي، انسان به طور فطري جوياي كمال است و همواره در پي بهترين هاست و چيزهاي خوب را براي خود مي خواهد. اين گرايش، اگر در مسير درست جريان يابد، عامل ترقي و تكامل مادي و معنوي مي شود، ولي اگر به واسطه شرايطي در مسير انحراف افتد، صفاتي مانند فخرفروشي، رياكاري و ستايش طلبي را به دنبال مي آورد.1 بنابراين، از نظر تربيت اسلامي بايد اين گرايش فطري به درستي جهت داده شود و استعدادهاي نهفته انسان در زمينه هاي مختلف به رشد و تكامل برسد.
از ديدگاه اسلام، سير تكاملي انسان حدّ معيني ندارد، بلكه راه پيمودن كمال براي او باز است و انسان مي تواند در زمينه هاي مختلف مادي و معنوي مانند كسب روزي، عبادت و تقرب به خداوند، به بالاترين مقام ها دست يابد. دست يابي به اين قله هاي كمال، نيازمند تلاش و پويش در مسيري است كه پيامبران به انسان ها نشان داده اند.
در صحيفه سجاديه، تعبيرهايي مانند «حياة طيبة»، «فوز» و «فلاح» آمده كه بيانگر والاترين مراتب پاداش براي رفتارهاي انسان است. افرادي كه به آموزه هاي اسلام عمل كنند، به چنين مقام هايي خواهند رسيد. اساسا يكي از هدف هاي نظام تربيتي در صحيفه سجاديه، پرورش انسان ها و راهنمايي آنان در رسيدن به چنين مقام هاي عالي است. امام سجاد عليه السلام در اين زمينه مي فرمايد: «فَاَحْيني حَيوةً طَيِّبَةً تنتَظِمُ بما اُريدُ؛ پس مرا به زندگي پاكيزه اي زنده دار كه به آنچه مي خواهم پيوسته شد».2
شرط اساسي دست يابي به قله هاي سعادت و كمال، عمل گرايي است. مسلمان كمال خواه بايد برابر برنامه هاي اسلام عمل كند تا به كمال مطلوب برسد. انبيا و اوليا به عنوان انسان هاي كامل، درسي نخوانده اند و تلاش آنها براي عمل، بيش از تلاش آنها براي علم آموزي بود؛ چون علم، مقدمه و وسيله عمل است.3 پس ما نيز بايد با عمل، به كمال هاي عالي دست يابيم.
امام سجاد عليه السلام با بيان اعمالي كه سبب رسيدن انسان به كمال مي شود، آن را به اعمال فيزيكي كه با اعضا و جوارح صورت مي گيرد، محدود نكرده، بلكه آن را شامل رفتارهاي دروني و باطني مانند نيت، اخلاص، خضوع و خشوع باطني، خلقيات و ملكات و سجاياي اخلاقي4 دانسته است. حضرت امام سجاد عليه السلام درباره اين دسته از كمال ها مي فرمايد:
اَلّلهُمَّ صَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ بَلِّغْ بايِماني اَكْمَلَ الايِمانِ، وَ اجْعَلْ يَقيني اَفْضَلَ اليَقينِ، وَ انْتَه بِنِيَّتي اِلي اَحْسَن النِّيّاتِ.5
بار خدايا! بر محمد و آل او درود فرست و ايمانم را به پايه كامل ترين ايمان برسان و باورم را برترين باورها قرار ده و نيت مرا به نيكوترين نيّت ها پايان ده.
همچنين امام سجاد عليه السلام در فرازهاي زيادي از صحيفه، ويژگي هاي رفتاري را كه سبب به كمال رسيدن انسان مي شود، چنين بيان مي كند:
1. مورد رضاي خدا باشد: «اَسألُك عَمَلاً تُحِبُّ بِهِ مَنْ عَمِلَ بِه؛6 از تو توفيق انجام كاري را مي خواهم كه به سبب آن، هر كه آن را انجام دهد دوست بداري».
وَ اسْتَعمِلْني في مِرْضاتِكَ عَمَلاً لا اَترُكُ مَعَهُ شَيئا مِنْ دِيِنِكَ مخَاقَةَ اَحَدٍ مِن خَلْقِك.7
و مرا در خشنودي ات به كاري وادار كه با آن چيزي از (احكام) دين تو را بر اثر ترس (از غلبه يا آزار) كسي از آفريدگانت رها نكنم.
2. نيكو و پسنديده باشد: «وَ اسْتَعمِلني بِما هُوَ اَرضي؛ و به كاري كه پسنديده تر است وادار فرما».8
3. در راه بندگي خدا باشد: «وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في اَيّامِ المُهلَة؛ و در روزگار مهلت مرا به طاعت و بندگي ات وادار فرما».9
4. از آسيب هايي كه عمل را باطل مي كند، در امان باشد:10 «وَ استَعمِلني بِما هُوَ اَسْلَمُ؛ و مرا به آنچه سالم تر است، وادار فرما».11
5. پاك كننده گناهان باشد: «وَ وَفِّقني مِنَ الاَعمالِ لِما تَغْسِلُ بِهِ دَنَسَ الخَطايا عَنيّ؛ و مرا توفيق ده به انجام كارهايي كه به وسيله آن، چرك گناهان را از من بشويي».12
بر اساس آموزه هاي تربيتي در صحيفه سجاديه، انسان بايد رفتاري را انجام دهد كه سبب رشد و كمال معنوي او شود. البته منظور از كمال در بيان امام، بالاترين مرحله رشد معنوي انسان؛ يعني جلب رضايت الهي است. بنابراين، تمام رفتارهاي ريز و درشت دستگاه تربيتي بايد در راستاي رسيدن به اين هدف مقدس باشد.
1. آموزش عقايد، ج 1، صص 45 و 46.
2. دعاى 47، بند 117.
3. مبادى اخلاق در قرآن، ج 1، ص 61؛ حكمت ها و اندرزها، ص 224.
4. احمد واعظى، انسان از ديدگاه اسلام، تهران، سمت، 1377، چ 1، ص 153.
5. دعاى 20، بند 1.
6. دعاى 54، بند 3.
7. دعاى 54، بند 6.
8. دعاى 20، بند 16.
9. رياض الساكين، ح 3، ص 67 .
10. دعاى 20، بند 29.
11. دعاى 14، بند 13.
12. دعاى 31، بند 13.